تهران و لزوم ارتقاء سمن ها به سطح تصمیم سازی و دیده بانی
رصد کالا: شهر تهران در چند دهه اخیر گسترش یافته و با مسایل مختلفی روبه رو شده است. در دوره ششم مدیریت شهری، اتفاقات مثبتی در عرصه مشارکت مردمی رقم خورده و از همان شروع تاکید شده است که اداره شهر تهران بدون مشارکت مردم ممکن نیست.
در این دوره، با همراهی اعضاء شورای شهر، امنای محلات بصورت قانونی تشکیل شدند. در دل این ساختار هم دو گروه شامل سمن ها و گروههای جهادی حضور دارند و کارها، مشارکت ها و حضور آنان در جلسات و فرآیندهای تصمیم گیری بطور مستمر رصد می شود.
مشارکت مردم، شرط اداره صحیح پایتخت
یکی از مهم ترین چالش های امروز کلان شهر تهران، نه کمبود برنامه و نه فقدان نهادهای اجرائی، بلکه ضعف در جلب مشارکت واقعی مردم در پروسه حکمرانی اجتماعی است. طی دهه های گذشته، خیلی از مسایل فرهنگی و اجتماعی با نگاهی عمدتا دولت محور مدیریت شده اند؛ نگاهی که بااینکه در تعدادی حوزه ها دستاوردهایی داشته، اما نتوانسته است بصورت پایدار پاسخگوی پیچیدگی های بیش از پیش جامعه باشد.
واقعیت آنست که جامعه را نمی توان فقط از پشت میزهای اداری و با صدور آیین نامه اداره کرد. مسایل اجتماعی زمانی حل می شوند که مردم خودرا قسمتی از راهکار بدانند، نه فقط مخاطب تصمیمات دستگاههای رسمی.
در سالیان اخیر، تجربه های مختلفی نشان داده است که هرجا میدان بیشتری به نهادهای مردمی داده شده، نتایج اثربخش تری حاصل شده است. خصوصاً در عبور از بحران هایی همچون کرونا و دوران جنگ تحمیلی، شاهد مشارکت واقعی و مؤثر مردم بوده ایم.
فرهنگ ایرانی ـ اسلامی ما مردم را به مشارکت و همدلی فرامی خواند، اما تجربه نشان داده است که مردم زمانی پای کار می آیند که احساس کنند حضورشان مؤثر و مفید می باشد، نه فقط تشریفاتی و فرمایشی. تشکل های مردمی شناخت دقیق تری از مسایل دارند و از سرمایه اجتماعی ارزشمندی برخوردار می باشند.
در مقابل، یکی از چالش های حکمرانی اجتماعی در تهران، تمرکز بیش از اندازه مسئولیت ها در ساختارهای رسمی است. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش مشارکت اجتماعی و در بسیاری موارد، گم شدن پاسخگویی است. در رویارویی با خیلی از لطمه های اجتماعی، شهروندان به درستی نمی دانند کدام نهاد مسئول اصلی است و همین پراکندگی مسئولیت ها، کارایی سیستم تصمیم گیری را تضعیف کرده است.
از همین رو، تشکل های اجتماعی نباید فقط مجری برنامه های از پیش تعیین شده باشند؛ بلکه باید در فرآیندهای نیازسنجی، تصمیم سازی، نظارت و ارزیابی هم نقش آفرینی کنند.
مفهوم «سمن ها» هم دقیقاً ناظر بر همین ظرفیت است؛ ظرفیت گروههای مردمی که میان جامعه و حاکمیت قرار می گیرند و می توانند مطالبات مردم را به سیاستهای عمومی تبدیل کنند. خاصیت مهم این مجموعه ها، پایداری و استقلال نسبی آن هاست. برعکس خیلی از ساختارهای رسمی که با تغییر دولت ها و مدیران گرفتار تغییر رویکرد می شوند، نهادهای مردمی به طور معمول برمبنای دغدغه و مسئولیت اجتماعی به فعالیت خود ادامه می دهند.
لزوم بازبینی در شیوه حکمرانی اجتماعی
امروز بالاتر از هر زمان دیگری به تقویت اعتماد عمومی نیاز داریم. تحقق این هدف هم بدون مشارکت واقعی مردم ممکن نخواهد بود. حکمرانی اجتماعی کارآمد از جایی شروع می شود که مردم نه در حاشیه تصمیمات، بلکه در متن آنها قرار گیرند. هر اندازه این مشارکت گسترده تر، آگاهانه تر و سازمان یافته تر باشد، امکان حل مسایل اجتماعی و رسیدن به توسعه پایدار هم بیشتر خواهد شد.
هرقدر بتوانیم بستر مشارکت آگاهانه، مسئولانه و مؤثر شهروندان را فراهم نماییم، به همان میزان سرمایه اجتماعی بالا رفته و حل مسایل پیچیده اجتماعی امکان پذیرتر خواهد شد. توسعه پایدار، عدالت اجتماعی و پیشرفت کیفیت زندگی شهروندان، بدون حضور فعال مردم و نهادهای مدنی، دست یافتنی نخواهد بود.
تهران بالاتر از هر زمان دیگری نیازمند بازبینی در شیوه حکمرانی اجتماعی است. این بازبینی باید بر چند اصل استوار باشد: تقویت مشارکت واقعی مردم، توسعه اختیارات مدیریت های محلی، دفاع از سازمان های مردم نهاد، افزایش شفافیت و پاسخگویی، و حرکت از دولت محوری به سوی مردم پایه شدن مدیریت اجتماعی.
انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و در نهایت تمدن نوین اسلامی، زنجیره ای است که زمانی به ثمر می نشیند که نقش ها به درستی ایفا شوند. تا آن زمان که دولت اسلامی شکل نگیرد، جامعه اسلامی محقق نخواهد شد و بدون جامعه اسلامی، رسیدن به تمدن نوین اسلامی هم ممکن نیست.
راهبرد ما باید بر این اصل استوار باشد که تحقق تمدن نوین اسلامی تنها از مسیر حکومت و حاکمیت امکان ندارد. حلقه های میانی، یعنی جریان های مردمی مؤمن، متخصص، مستقل از دولت و با این حال همسو با آرمان های نظام، نقش اصلی را در این راه ایفا می کنند. این گروه ها حتی در غیاب حمایت مستقیم دولت هم با انگیزه و باور قلبی در میدان باقی می مانند.
*عضو شورای اسلامی شهر تهران و رییس ستاد سمن های تهران
۴۷۴۷
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب